۶ آذر ۱۴۰۰

اولین نشست از سلسله نشست‌های معرفی پژوهش‌های ارتباطات محیط‌زیست

وبینار تحلیل گفتمان انتقادی مسئلۀ آب ایران در روزنامه‎های سراسری دهۀ ۹۰ برگزار شد

روزنامه های سراسری در دهه ۹۰ چگونه به مسئله آب پرداختند؟

وبینار اول از سلسله‎ نشست‎های معرفی پژوهش‎های ارتباطات محیط‎زیست با عنوان «تحلیل گفتمان انتقادی مسئله آب ایران در روزنامه‌های سراسری دهه ۹۰» از سوی گروه ارتباطات محیط‌زیست انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات با همکاری پایگاه خبری گلونی برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، وبنیار اول به معرفی رسالۀ دکتری سیده ثریا موسوی در دانشگاه علامه‎طباطبائی با راهنمایی دکتر هادی خانیکی و دکتر زرین زردار اختصاص داشت.

لعیا محبوبی، دبیر این نشست هدف گروه ارتباطات محیط‎زیست را فراهم کردن زمینه برای شناخت ارتباطات محیط‎زیست و اصلاح اقدامات و سیاستگذاری‎های کلان این حوزه دانست. وی در ادامه گفت که یکی از فعالیت‎های گروه معرفی پژوهش‎های ارزشمند این حوزه و ترغیب پژوهشگران به تحقیق در این زمینه خواهد بود.

 

آب مسئلۀ جدی کشور ماست

هادی خانیکی، رئیس انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات در این وبینار گفت: مسائل بزرگ باید با اقدامات کوچک پیگیری شود تا به عملی ثمربخش بینجامد. مسئلۀ محیط‎زیست و تغییرات اقلیمی دیگر بحران‎هایی طبیعی نیست و به بحران در وضعیت اجتماعی، سیاسی منجر می‎شود.

این استاد دانشگاه علامه‎طباطبائی یادآور شد که در سال 1392 انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، انجمن جامعه‎شناسی، اندیشکدۀ تدبیر آب ایران و مرکز بررسی‎های استراتژیک ریاست جمهوری در هم‎اندیشی به این نتیجه رسیدند که آب مسئلۀ جدی ایران است و ابعاد مهم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دارد. در نتیجه، گفت‎وگو بر سر آب موضوع کار شد و با همکاری این نهادها 15 نشست در دانشگاه‎های مختلف کشور تشکیل شد تا آب در کانون مطالعات دانشگاهی باشد. خانیکی در ادامه افزود: بخشی از این امر را پژوهش‎های دانشگاهی دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری محقق کرد.

خانیکی ادامه داد: اگر حدود 10 سال پیش در نظر گرفتن آب به عنوان مسئلۀ مهم ایران دشوار بود، این روزها رویدادهایی که در اصفهان در حال رخ دادن است یا انتقادهایی که در خوزستان، چهارمحال‎و بختیاری یا یزد شکل گرفت، نشان می‎دهد که مسئلۀ آب برای کشور ما جدی است. همان‎طور که ابعاد جانبی این مسئله یعنی فرونشست زمین، وضعیت صنعت و کشاورزی و به‎ویژه مسئلۀ توسعه مهم است.

او در ادامه تأکید کرد: به تمام این مسائل می‎توان از بعد توسعه نگاه کرد. اگر ما نگاه توسعه‎ای می‎داشتیم بسیاری از بحران‎های امروز را نداشتیم و برای راه‎حل‎ها باید به رویکردهای توسعه‎ای بیندیشیم. من امیدوارم که مسئلۀ ارتباطات محیط‎زیست و کانون بودن این حوزه با تأسیس رشته‎های جدید و پیشبرد تحقیق‎های جدید محقق شود. خانیکی در پایان افزود: کوچک زیباست باید بزرگ فکر کرد و از کارهای کوچک شروع کرد.

 

روزنامه‎های مستقل‎تر گفتمان متکثرتری از مسئلۀ آب ارائه دادند

موسوی، پژوهشگر ارتباطات محیط‎زیست در ادامۀ این وبینار به معرفی رسالۀ خود پرداخت و گفت: ارتباطات محیط‎زیست برساخت‎گر است و بعضی از نظریه‎پردازان مسائل زیست‎محیطی را محصول تعریف و نوعی برساخت اجتماعی‎ می‎دانند. او هدف اصلی پژوهش خود را تحلیل گفتمان مسئلۀ آب در روزنامه‎های سراسری دهۀ 90 دانست. وی در ادامه عنوان کرد که برای دستیابی به این هدف با کاربرد روش تحلیل گفتمان انتقادی مطالب مرتبط با مسئلۀ آب ایران در روزنامه‎های شرق، ایران، دنیای اقتصاد و کیهان را از آغاز سال 1390 تا پایان 1398 بررسی کرده است.

این دانش‎آموختۀ دکتری دانشگاه علامه طباطبائی گفت: طبق یافته‎های این پژوهش معانی محوری متون هر چهار روزنامه با گرایش‎های جناحی و مالکیت آنان همخوان بوده است. افزون بر این، بحرانی بودن اوضاع، مؤلفۀ اجماع و توافق سه روزنامۀ شرق، ایران و دنیای اقتصاد بوده، در حالی‎که، در گفتمان روزنامۀ کیهان، بحرانی بودن آب حذف شده است.
موسوی اعلام کرد که در روزنامه‎های مورد بررسی، معنابخشی به «کاهش مصرف» مورد نزاع گفتمانی بود. همچنین، در روزنامه‎های مورد بررسی، مسئلۀ آب به بهانه‎ای برای ناکارآمد جلوه دادن جناح مخالف، کاهش انتظارات از دولت یازدهم و دوازدهم و رفع مسئولیت از قوۀ مجریه و نمایندگان مجلس تبدیل شده بود، اما گفتمانی که مسئلۀ آب را فراجناحی در نظر می‎گرفت به روزنامه‎های شرق و دنیای اقتصاد راه یافته بود. او افزود: حضور گفتمان فراجناحی در این روزنامه‎ها که در مقایسه با روزنامۀ ایران و کیهان وابستگی حاکمیتی ندارند، نشان می‎دهد روزنامه‎های مستقل‎تر گفتمان متکثرتری از مسئلۀ آب ارائه می‎دهند و به ابعاد گسترده‎تری از این موضوع توجه می‎کنند.

این پژوهشگر ارتباطات محیط‎زیست با اشاره به نتایج پژوهش خود اظهار داشت: از دهۀ 1340 تا کنون سیستم مدیریت آب ایران به‎صورت دولت‎محور اداره می‎شود. در این سیستم دولت حضور برجسته‎ای دارد و جامعۀ مدنی غایب است. به همین دلیل، ذی‎نفعان در تصمیم‎گیری‎ها مشارکت ندارند، اما در برخی متون روزنامه‎های مورد بررسی، مردم که خود قربانی این سیستم‎اند، به دلیل مشارکت نکردن سرزنش می‎شوند. افزون بر این، مفهوم «مشارکت» در متون روزنامه‎ها به صرفه‎جویی و همراهی با سیاست‎های دولت تقلیل یافته است. دربارۀ مفهوم «گفت‎وگو» نیز این موضوع صدق می‎کند. گویی سیاست‎مداران و نهادهای اجرایی متوجه شده‎اند که بدون مشارکت مردم طرح‎های آنان اجرا نمی‎شود و حال اگر از مشارکت سخن به میان می‎آورند، صرفاً اجرای طرح‎ها را دنبال می‎کنند و مشارکت در نظر آنان، همراهی مردم با تصمیمات بالا به پایین است.

موسوی عنوان کرد: با در نظر گرفتن این موضوع و با توجه به مسائل محیط‎زیست‎ای که ایران با آن مواجه است، تقویت روزنامه‎نگاری توسعه که برنامه‎ها را با دید انتقادی و ارزیابانه بررسی کند، بیش از گذشته احساس می‎شود. وی افزود: این نوع روزنامه‎نگاری مستلزم مستقل بودن رسانه‎های جمعی از دولت است.

این پژوهشگر ارتباطات محیط‎زیست به مسئولان و سیاست‎گذاران پیشنهاد کرد که اگر خواهان مشارکت مردم‎اند از کلی‎گویی بپرهیزند. همچنین، مردم را در تعاملات رسانه‎ای خود سرزنش نکنند. موسوی در پایان از رسانه‎ها خواست تا برنامه‎ها و مطالب انتقادی خود را دربارۀ برنامه‎های توسعه‌ که بر مصرف آب اثر می‎گذارند، افزایش دهند.

نظرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *